مراحل مقاله نویسی؛ آموزش گامبهگام ترتیب در مقاله نویسی
مقاله پژوهشی/علمی نوعی نوشته دانشگاهی است که بر اساس پژوهشی مستقل و عمیق، به ارایه تحلیل، تفسیر و استدلال میپردازد. مقالات پژوهشی شباهتهایی به نوشتههای essay دانشگاهی دارند، اما طولانیتر و مفصلتر هستند و به گونهای طراحی شدهاند که نه تنها مهارتهای نوشتاری، بلکه تواناییهای شما در انجام پژوهشهای علمی را نیز ارزیابی کنند. نگارش یک مقاله پژوهشی مستلزم آن است که تسلط خود را بر موضوع نشان دهید، با منابع گوناگون کار کنید و سهمی تازه و اصیل در بحثهای موجود داشته باشید. از اینرو در ادامه، مراحل مقاله نویسی را بررسی میکنیم تا بتوانید با طریقه مقاله نویسی از از ابتدا تا انتها آشنا شوید.
درک تکلیف در مقاله نویسی علمی
اگر بخواهیم مراحل مقاله نویسی به ترتیب را بیان کنیم اولین مورد درک تکلیف یا به عبارتی انجام دقیق وظایف و تکمیل موفقیتآمیز مقاله پژوهشی تعیین شده برای شما است. درواقع پیش از شروع و آشنایی با ساختار مقاله نویسی، ابتدا اطمینان حاصل کنید که برگه شرح تکلیف را بهطور کامل درک کردهاید. آن را با دقت بخوانید و موارد مبهمی که لازم است درباره آنها از استاد خود توضیح بخواهید را مشخص کنید. همچنین، هدف تکلیف، مهلت تحویل، الزامات مربوط به حجم (تعداد کلمات)، شیوهنامه نگارشی (فرمت) و نحوه ارسال آن را مشخص کنید. بهعلاوه، فهرستی از نکات کلیدی تهیه کنید، سپس در حین نوشتن، موارد انجامشده را از فهرست خط بزنید. بازه زمانی در دسترس و محدودیت تعداد کلمات را بهدقت در نظر بگیرید: واقعبین باشید و زمان کافی برای پژوهش، نگارش و ویرایش اختصاص دهید.
انتخاب موضوع برای مقاله پژوهشی
پس از درک تکلیف، انتخاب موضوع برای مقاله پژوهشی، مهمترین گام از مراحل مقاله نویسی است. درواقع، راههای زیادی برای انتخاب و ایجاد ایده برای یک مقاله پژوهشی وجود دارد، از ایدهپردازی با خودکار و کاغذ گرفته تا صحبت کردن با دانشجویان و یا اساتید. برای مثال میتوانید روش “نوشتن آزاد” را امتحان کنید، به این صورت که با انتخاب یک موضوع گسترده به مدت دو یا سه دقیقه هر ایده یا نکته مرتبطی را که به ذهنتان میرسد، بدون توقف و نگرانی درباره درست یا غلط بودن آن مینویسید. این کار کمک میکند موضوعات جذاب و ایدههای قابلبررسی را پیدا کنید. همچنین میتوانید از تحقیقات دیگران الهام بگیرید. بخشهای بحث یا توصیهها در مقالات پژوهشی اغلب شامل ایدههایی برای موضوعات خاص دیگری است که نیاز به بررسی بیشتر دارند. هنگامی که یک حوزه موضوعی گسترده دارید، آن را محدود کنید تا موضوعی را انتخاب کنید که به آن علاقه دارید، معیارهای تکلیف شما را برآورده میکند و امکان تحقیق در مورد آن وجود دارد. به دنبال ایدههایی باشید که هم اصیل و هم خاص باشند:
تحقیقات اولیه انجام دهید
به هر بحثی که برای موضوع مهم به نظر میرسد توجه کرده و سعی کنید موضوعی را پیدا کنید که بتوانید مقاله خود را حول آن متمرکز کنید. از منابع متنوعی، از جمله مجلات، کتابها و وبسایتهای معتبر، استفاده کنید تا مطمئن شوید هیچ نکتهی مهمی را از قلم نینداختهاید.
بررسی دیدگاههای مخالف
نهتنها ایدههایی را که در ذهن دارید، بررسی و تأیید کنید، بلکه به دنبال منابعی باشید که با دیدگاه شما در تضاد باشند.
شناسایی نکات نادیدهگرفتهشده
آیا چیزی وجود دارد که به نظر میرسد افراد در منابعی که تحقیق میکنید، نادیده میگیرند؟
بررسی بحثهای داغ
آیا بحثهای داغی وجود دارد که بتوانید به آنها بپردازید؟
ارائه نگاه منحصربهفرد
آیا برداشت منحصربهفردی از موضوع خود دارید؟
بررسی پیشرفتهای اخیر
آیا اخیراً پیشرفتهایی وجود داشته است که بر اساس تحقیقات موجود باشد؟
در این مرحله، ممکن است تدوین برخی سوالات تحقیقاتی برای شما مفید باشد. برای مثال، برای نوشتن سوالات تحقیقاتی، سعی کنید جملهی زیر را کامل کنید: “میخواهم بدانم چگونه/برای چه/چرا…
تعیین ایده اصلی مقاله (تز)
ایده اصلی مقاله از مراحل مقاله نویسی است که بیانگر استدلال محوری شماست و هدف و موضع نوشتارتان را مشخص میکند. اگر کار خود را با یک پرسش پژوهشی آغاز کردهاید، ایده اصلی باید پاسخی به آن پرسش باشد. همچنین، این ایده باید نشان دهد که برای پشتیبانی از آن پاسخ، از چه شواهد و استدلالهایی بهره خواهید گرفت.
تز باید کوتاه، بحثبرانگیز و منسجم باشد. بدین معنا که باید استدلال شما را بهطور مختصر در یک یا دو جمله خلاصه کند، ادعایی را مطرح نماید که نیازمند شواهد یا تحلیلهای بیشتر است و نکتهای منسجم ارایه دهد که با تمام بخشهای نوشتار مرتبط باشد.
ممکن است همزمان با پیشبرد چارت مقاله نویسی خود، تز مقاله را نیز بازنگری کرده و آن را دقیقتر کنید؛ با این حال، ایده اصلی مقاله میتواند در سراسر فرایند نگارش بهعنوان راهنما عمل کند. درواقع، هدف هر پاراگراف باید پشتیبانی از این ادعای محوری و بسط دادن آن باشد.
ایجاد طرح کلی (Outline) برای مقاله پژوهشی
در ادامه آموزش مراحل مقاله نویسی، به طرح کلی یا (Outline) مقاله پژوهشی میرسیم که درواقع، فهرستی از موضوعات کلیدی، استدلالها و شواهدی است که قصد دارید در مقاله بگنجانید. این فهرست به بخشهایی با عناوین مشخص تقسیم میشود تا پیش از شروع نگارش، تصویری کلی از ساختار نهایی مقاله داشته باشید. داشتن یک طرح ساختاری میتواند فرآیند نوشتن را بسیار کارآمدتر کند بنابراین، صرف زمان برای تهیه آن ارزشمند است.
نکته
ابزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT میتوانند برای ایدهپردازی پیرامون «ایده اصلی یا تز» (Thesis Statements) و تدوین طرح کلی مقاله پژوهشی بسیار مفید باشند. با این حال، ارائه متنی که توسط هوش مصنوعی تولید شده به عنوان اثر خودتان، مصداق بارز «سرقت ادبی» (Plagiarism) محسوب میشود. این تخلف توسط سامانههای تشخیص سرقت ادبی یا ابزارهای شناسایی هوش مصنوعی در دانشگاه شما شناسایی خواهد شد.
نگارش پیشنویس اول مقاله پژوهشی
یکی از کلیدی ترین مراحل مقاله نویسی علمی، نگارش پیشنویس اولیه است. پیشنویس اول شما قرار نیست بینقص باشد ومیتوانید بعدا آن را اصلاح کنید. اولویتهای شما در این مرحله حفظ روند پیشروی در نوشتن است به این معنی که فعلا بنویسید و اصلاحات دقیق را به بعد موکول کنید. همچنین، به سازماندهی شفاف و چیدمان منطقی پاراگرافها و جملات توجه کنید، این کار در مرحله نگارش پیشنویس دوم به شما کمک خواهد کرد.
بیان روشن ایدهها
ایدهها را به روشنترین شکل ممکن بیان کنید تا وقتی دوباره به متن بازمیگردید، دقیقاً بدانید قصد بیان چه چیزی را داشتهاید.
شروع نگارش از بخش دلخواه
لزومی ندارد حتماً با نوشتن مقدمه شروع کنید. از هر بخشی که برایتان راحتتر و طبیعیتر است آغاز نمایید؛ برخی ترجیح میدهند دشوارترین قسمتها را زودتر تمام کنند، در حالی که برخی دیگر کار را از سادهترین بخش شروع میکنند.
استفاده از طرح کلی
اگر طرح کلی (Outline) تهیه کردهاید، در حین کار از آن بهعنوان نقشه راه استفاده کنید.
حفظ بخشهای حذفشده
بخشهای بزرگی از متن را حذف نکنید. اگر بخشی از نوشتهتان را دیگر نمیپسندید یا احساس میکنید با بقیه متن همخوانی ندارد، آن را به فایل دیگری منتقل کنید، اما کاملاً دور نریزید؛ شاید بعداً به کارتان بیاید.
ساختار پاراگراف
پاراگرافها واحدهای سازنده اصلی در مقالات پژوهشی هستند. هر پاراگراف باید بر یک ادعا یا ایده واحد تمرکز داشته باشد که به تقویت استدلال کلی یا هدف اصلی مقاله کمک میکند.
ارجاعدهی به منابع
در این مرحله، ثبت دقیق ارجاعات بسیار مهم است تا از سرقت ادبی (استفاده غیرمجاز از آثار دیگران) بهصورت ناخواسته جلوگیری شود. هر بار که از منبعی استفاده میکنید، حتماً یادداشت کنید که اطلاعات از کجا آمده است.
نوشتن مقدمه در مراحل مقاله نویسی
یکی دیگر از مراحل مقاله نویسی مقدمه است، مقدمه یک مقاله پژوهشی باید به سه پرسش پاسخ دهد: چه چیزی، چرا و چگونه؟ پس از خواندن مقدمه، خواننده باید بداند موضوع مقاله چیست، چرا ارزش خواندن دارد و شما چگونه استدلالهای خود را مطرح خواهید کرد. چه چیزی؟ موضوع مقاله را بهدقیق مشخص کنید، پیشزمینه (بستر) بحث را معرفی نمایید و اصطلاحات یا مفاهیم کلیدی را تعریف کنید.
چرا؟ این بخش، مهمترین و در عین حال دشوارترین قسمت مقدمه است. سعی کنید پاسخهای مختصری به این پرسشها بدهید: چه مطلب یا بینش جدیدی ارایه میدهید؟ مقاله شما به تبیین یا پاسخدهی به چه مسائل مهمی کمک میکند؟
چگونه؟ برای اینکه خواننده بداند در ادامه مقاله با چه چیزی روبرو خواهد شد، مقدمه باید شامل «نقشهای» از مباحث مورد بحث باشد و عناصر کلیدی مقاله را بهطور مختصر و به ترتیب منطقی (یا زمانی) ارایه دهد.
نوشتن بدنه اصلی (متن مقاله) به شیوهای جذاب
یکی از چالشهای اصلی اکثر نویسندگان در مراحل مقاله نویسی، نحوه سازماندهی اطلاعات در مقاله است؛ به همین دلیل داشتن یک طرح کلی (Outline) بسیار مفید خواهد بود. البته به یاد داشته باشید که این طرح تنها یک راهنماست و هنگام نوشتن، میتوانید در ترتیب ارائه اطلاعات و استدلالها انعطاف به خرج دهید.
یکی از روشهای حفظ انسجام و تمرکز بر مسیر اصلی، استفاده از «ایده اصلی» (Thesis Statement) و «جملات موضوعی» (Topic Sentences) است. برای مثال جملات موضوعی را با ایده اصلی مقاله بسنجید، جملات موضوعی را با یکدیگر مقایسه کنید تا از وجود شباهتها و ترتیب منطقی میان آنها اطمینان حاصل کنید؛ و هر جمله را با جمله موضوعی همان پاراگراف تطبیق دهید.
همچنین، مراقب پاراگرافهایی باشید که به نظر میرسد به موضوعات تکراری میپردازند. اگر دو پاراگراف به موضوع مشابهی اختصاص دارند، باید از زوایای متفاوتی به آن بپردازند. تلاش کنید میان جملات، پاراگرافها و بخشهای مختلف مقاله، پیوندهایی روان و منسجم ایجاد کنید.
نتیجه گیری را بنویسید
بخش نتیجهگیری مقاله پژوهشی باید به گونهای طراحی شود که به خواننده کمک کند تا از استدلال مقاله به نتیجه و یک جمعبندی روشن برسد. مسیر مقاله را بررسی کرده و اطمینان حاصل کنید که همه چیز برای اثبات ایده پایاننامه شما کنار هم قرار گرفتهاند. با اطمینان از اینکه خواننده متوجه شده است که چگونه مسائل مطرح شده در مقدمه را حل و فصل کردهاید.
همچنین میتوانید پیامدهای کلیتر استدلال را مورد بحث قرار دهید، آنچه مقاله به دانشجویان آینده، موضوع ارایه میدهد را شرح دهید و هر سوالی را که استدلال مقاله مطرح میکند اما نمیتواند یا سعی در پاسخ به آن ندارد، پیشنهاد دهید.
شما نباید
- ارائه اطلاعات جدیداز ارائه استدلالهای جدید یا اطلاعات ضروری برای اولین بار در بخش نتیجهگیری خودداری کنید.
- طولانیکردن نتیجهگیریاز اختصاص دادن فضای بیشتر از حد لازم به نتیجهگیری مقاله خودداری کنید.
- استفادهاز عبارات کلیشهای از شروع نتیجهگیری با عبارتهای پیشپاافتاده که پایان مقاله را اعلام میکنند، مانند «در نتیجه»، پرهیز کنید.
نوشتن "پیشنویس دوم" از مراحل مقاله نویسی به ترتیب
از مراحل مقاله نویسی به ترتیب، نوشتن پیشنویس دوم است که چهار نکتهی اصلی را باید در نظر داشت. اول اینکه، بررسی کنید که آیا تصور شما از متن با پیشنویس اول همخوانی دارد یا خیر؛ و مهمتر از آن، اطمینان حاصل کنید که نوشتهتان همچنان به خواستهی تکلیف (یا موضوع مورد نظر) پاسخ میدهد.
دوم، هرگونه فرضیهای را که ممکن است به استدلال (یا توجیه) قویتری نیاز داشته باشد شناسایی کنید؛ در این مرحله، همواره دیدگاه خواننده را در اولویت قرار دهید. اگر نمیتوانید برای این موارد استدلال کافی بیاورید، آنها را از متن حذف کنید.
سوم، برای تغییر چیدمان ایدههای خود آمادگی داشته باشید. بررسی کنید که آیا بخشهایی وجود دارند که در جای مناسبی قرار نگرفتهاند و آیا میتوان ایدهها را به شکل بهتری سازماندهی کرد یا خیر.
چهارم، اگر متوجه شدید که برخی ایدههای پیشین آنطور که انتظار داشتید در متن نمیگنجند، آنها را حذف یا فشرده کنید. همچنین ممکن است در حین نوشتن پیشنویس اول، ایدههای جدید و مناسبی به ذهنتان رسیده باشد، اکنون زمان آن است که این ایدهها را در متن بگنجانید.
فرایند بازنگری و ویرایش در مراحل مقاله نویسی
هدف در طول فرآیند بازنگری و ویرایش، اطمینان از انجام تمام وظایف لازم و بیان صحیح مقاله است. میتوانید با استفاده از مصحح هوش مصنوعی، فرآیند تصحیح را سرعت بخشید.
۰۱ — بررسی کلی مقاله
- تأیید کنید که مقاله شما هر وظیفه مشخصشده در برگه تکلیف را انجام میدهد.
- سازماندهی منطقی و جریان پاراگرافها را بررسی کنید.
- پاراگرافها را با مقدمه و بیانیه پایاننامه مقایسه کنید.
۰۲ — ارزیابی محتوای پاراگرافها
- هر جمله به پشتیبانی از جمله موضوع کمک میکند.
- هیچ اطلاعات غیرضروری یا نامربوطی وجود ندارد.
- تمام اصطلاحات فنی که مخاطب شما ممکن است نداند، شناسایی شدهاند.
در مرحله بعد، به ساختار جمله، خطاهای دستوری و قالببندی فکر کنید. بررسی کنید که آیا از کلمات و عبارات ربط به درستی برای نشان دادن ارتباط بین ایدههای خود استفاده کردهاید یا خیر. به دنبال اشتباهات تایپی باشید، کلمات غیرضروری را حذف کنید و سازگاری در جنبههایی مانند قالببندی عنوان و املا را بررسی کنید.
در نهایت، باید مطمئن شوید که مقاله شما طبق قوانین و اسنادی که استفاده میکنید، به درستی قالببندی شده است. به عنوان مثال، ممکن است لازم باشد یک عنوان MLA اضافه کنید یا یک صفحه عنوان APA ایجاد کنید.
میخواهید مقاله علمی را اصولی و مرحلهبهمرحله بنویسید؟
مشاهده دوره مقالهنویسیبرای کمک گرفتن از ابزارهای هوشمند، راهنمای مقاله نویسی با هوش مصنوعی را هم ببینید.
سوالات متداول
مراحل مقاله نویسی چیست؟
مراحل مقاله نویسی مدلهای مختلفی دارند اما اکثر منابع بر روی پنج مرحله اصلی توافق دارند :
- ایدهپردازی و تحقیق : ایدهها را تولید کرده و هدف خود را تعریف کنید.
- طرح کلی : ایدههای خود را در یک ساختار منسجم سازماندهی کنید.
- پیش نویس اولیه : اولین نسخه از نوشته خود را با جملات و پاراگرافهای کامل بنویسید.
- بازنگری : محتوا و ساختار خود را برای بهبود وضوح و تأثیر تغییر شکل دهید، روی تغییرات کلی تمرکز کنید.
- ویرایش : اشتباهات گرامری، املایی، نگارشی و قالببندی را اصلاح کنید. این مرحلهای است که بر جزئیات دقیق تمرکز دارد.
مهم ترین مرحله از مراحل مقاله نویسی علمی کدام است؟
هر مرحله از فرآیند نوشتن برای موفقیت شما مهم است. با این حال، مراحل اولیه ( ایدهپردازی/ پیشنویس و طرح کلی) حیاتی هستند زیرا پایه و اساس پروژه را بنا میکنند. نادیده گرفتن این مراحل میتواند منجر به ایدههای توسعه نیافته، بینظم و با پشتیبانی ضعیف شود.
مقدمهی مقالهی پژوهشی/علمی شامل چه مواردی است؟
مقدمهی یک مقالهی پژوهشی شامل چندین عنصر کلیدی است :
- یک عبارت جذاب برای جلب توجه خواننده
- پیشزمینهی مرتبط با موضوع
- جزئیات مسئلهی پژوهش شما و بیان مسئله
- یک ایدهی اصلی (تز) یا پرسش پژوهش
- گاهی اوقات، مروری کلی بر مقاله
چه زمانی باید مقدمه مقاله علمی / پژوهشی خود را بنویسم؟
تصور نکنید که حتماً باید مقدمه را در همان ابتدا بنویسید. مقدمه، به همراه بخش نتیجهگیری، اغلب یکی از آخرین قسمتهایی از مقاله پژوهشی است که نوشته میشود. دلیل این امر آن است که پس از نگارش بدنه اصلی مقاله، معرفی آن آسانتر خواهد بود، چرا که ممکن است تا پیش از نوشتن استدلالهایتان، تصویر روشنی از آنها نداشته باشید و همچنین ممکن است در طول فرآیند نگارش، تغییراتی در مطالب ایجاد شود.
در پژوهش های دانشگاهی از چه نوع منابعی استفاده میشود؟
انواع گوناگونی از منابع وجود دارند که در پژوهشها به کار میروند. این منابع عبارتاند از : احتمالا در طول فرایند پژوهش، از ترکیبی از این منابع استفاده خواهید کرد؛ انتخاب نوع منابع نیز به موضوع و اهداف پژوهش شما بستگی دارد.
- وب سایت ها
- کتابها
- مقالههای نشریات علمی
- روزنامهها
- دانشنامهها