مذاکرهکننده حرفهای کیست؟ ویژگیها و مهارتها
راهنمای مهارت مذاکره
بسیاری از سرنوشتسازترین پیامدهای زندگی ما حاصل مذاکرهاند؛ از قیمت خرید خانه یا خودرو و میزان حقوق گرفته تا مسائل روزمره. مذاکره یک فرایند ارتباطی میان دو یا چند طرف با منافع همسو و ناهمسو است که در آن دستکم یکی از طرفین به دنبال توافق است. مذاکرهکننده حرفهای از رویکرد ترکیبی رقابتی/حل مسئله استفاده میکند؛ منافع اساسی طرفین را بررسی میکند، کل سهم قابل تقسیم را گسترش میدهد و برای ادعای سهم منصفانه از مازاد مشترک نیز آماده است. مذاکرهکننده موفق همواره آماده است، اهداف واقعبینانه اما بالایی دارد و ارتباطگر و شنونده فعالی است که صبر و پشتکار بالایی دارد.
ویژگیهای رفتاری مذاکرهکننده موفق
مذاکرهکننده موفق از مهارتهای مذاکره قوی برخوردار است و با آگاهی از چگونگی دستیابی به اهدافش وارد مذاکره میشود. مذاکرهکنندگان سناریوهای احتمالی (حالتهای «چه میشود اگر…») را در نظر میگیرند تا برای هر نتیجهای آماده باشند. هرچه آمادگی بیشتر باشد، شانس نتیجه مطلوب نیز بیشتر خواهد بود. آنها زمانبندی دقیقی برای ارائه پیشنهادها دارند و صبر میکنند تا نوبت به آنها برسد، سپس پیشنهاد خود را مطرح میکنند. یک مذاکرهکننده حرفهای ویژگیهای زیر را دارد:
۰۱
قاطعیت در کنار همدلی
نظر خود را شفاف بیان کنید و همزمان نیازهای طرف مقابل را درک کنید.
۰۲
انعطافپذیری و پرهیز از لجبازی
بهجای پافشاری خشک، گزینههای جایگزین را بررسی کنید.
۰۳
توانایی اعتمادسازی و حفظ روابط
رابطه حرفهای را حتی در اختلافنظر حفظ کنید.
۰۴
صداقت و رعایت اصول اخلاقی
اصول اخلاقی را فدای نتیجه کوتاهمدت نکنید.
۰۵
صبر و پشتکار در شرایط دشوار
در لحظههای سخت آرامش خود را حفظ کنید و گفتگو را ادامه دهید.
همچنین، یک مذاکره کاربلد به زبان بدن و لحن صدا توجه دارد. حرکات و واکنشهای طرف مقابل را زیر نظر میگیرد؛ مثلا بیقراری روی صندلی یا دست زدن به صورت میتواند نشانه ناآرامی باشد. با تشخیص این نشانهها میتوان احساس طرف مقابل نسبت به پیشنهاد را بهتر فهمید. برای عمیقتر شدن در ابزارهای اجرایی، مقاله تکنیکهای مذاکره حرفهای را هم ببینید.
تفاوت مذاکرهکننده حرفهای و مذاکرهکننده غیرحرفهای
شناخت تفاوت میان مذاکرهکننده حرفهای و مذاکرهکننده غیرحرفهای کمک میکند نقاط ضعف خود را سریعتر اصلاح کنید:
| موضوع | مذاکرهکننده حرفهای | مذاکرهکننده غیرحرفهای |
|---|---|---|
| آمادگی | قبل از مذاکره برنامهریزی میکند | بدون آمادگی وارد مذاکره میشود |
| گوش دادن | به صحبتهای طرف مقابل توجه میکند | بیشتر به صحبتکردن خودش اهمیت میدهد |
| مدیریت هیجان | آرامش خود را حفظ میکند | تحت تأثیر احساسات تصمیم میگیرد |
| انعطافپذیری | راهحلهای جایگزین را بررسی میکند | فقط بر خواسته خودش پافشاری میکند |
| ارتباطات | شفاف و محترمانه صحبت میکند | ممکن است از لحن نامناسب استفاده کند |
| نتیجهگیری | به منافع دو طرف توجه دارد | بیشتر به دنبال پیروزی شخصی است |
تجربه ۱۰ مذاکرهکننده برتر جهان نیز نشان میدهد مذاکرهگران برجسته معمولا آمادگی، گوشدادن و کنترل هیجان را جدی میگیرند.
تقویت مهارتهای ارتباطی و گوشدادن برای داشتن یک مذاکره حرفهای
گوش دادن یک مهارت حیاتی مذاکره است که گفتنش آسانتر از انجام دادنش است. هرچه مذاکرهکننده درباره موضوع بیشتر بداند، وسوسه صحبت کردن بهجای گوش دادن بیشتر میشود. از قضا افراد باهوش بیشتر مستعد اشتباه «گوش ندادن» هستند. منابع معتبری مانند گوشدادن فعال در مذاکره نیز بر نقش شنیدن فعال تأکید دارند. در ادامه سه نکته برای تقویت مهارت شنیدن آمده است:
نکته اول: آمادهسازی
اغلب بهدلیل اضطراب، آنچه میخواهیم بگوییم را یادداشت میکنیم. این کار باعث میشود بیشتر صحبت کنیم و کمتر بشنویم. در مقابل، اگر فهرستی از منافع و علایق طرف مقابل تهیه کنید، احتمالا متوجه میشوید آنها را بهخوبی نمیشناسید. این خلاها باید به پرسشهایی برای جلسه مذاکره تبدیل شوند. اگر بهجای فهرست استدلالها، با فهرست پرسشها وارد شوید، احتمال کاوش هوشمندانه در منافع طرف مقابل بیشتر میشود.
نکته دوم: ایجاد عادت
معمولا صبر میکنیم تا به مهمترین مذاکرات برسیم و بعد عادت شنیداری را تغییر دهیم. مذاکرات کماهمیتتر، کلید توسعه مهارت هستند. حتی لازم نیست حتما مذاکره رسمی باشند. دفعه بعد که اختلافنظر پیدا کردید، بدون بیان دیدگاه خود چند پرسش پشتسرهم بپرسید و معیار تعیین کنید تا هر بار تعداد پرسشها بیشتر شود.
نکته سوم: از شرطیسازی پاولوفی استفاده کنید
اگر در ازای گوش دادن پاداش بگیرید، بیشتر به آن میپردازید. با یکی از نزدیکان موضوع اختلاف را مطرح کنید، بگویید میخواهید دیدگاهش را بهتر بفهمید، آنقدر سؤال بپرسید تا نکته جدیدی نماند و سپس دیدگاه او را خلاصه کنید تا بگوید: «بله، دقیقا همینطور است!»
نکته مهم در پایان گفتگو: گفتگو را با بیان دیدگاه خودتان تمام نکنید. فقط بگویید: «ممنونم که کمکم کردی تا موضوع را درک کنم.» سپس کمی صبر کنید و واکنش طرف مقابل را ببینید. این تمرین مهارت گوشدادن و درک متقابل را تقویت میکند.
آمادگی برای مذاکره و مدیریت هیجان
آشنایی با طرف مقابل و ایجاد رابطه یکی از نکات مهم مذاکره است. در صورت امکان پیش از شروع، آنها را بشناسید و ارتباط برقرار کنید. در طول مذاکره نیز با گوش دادن فعال اعتماد بسازید؛ این کار مسیر ارتباط را باز میکند و بینشی درباره انگیزهها و اولویتها میدهد.
تعیین اهداف روشن و ارزشها
تعیین اهداف روشن یکی از مهمترین تاکتیکهای مذاکره است. تعریف کنید موفقیت چگونه به نظر میرسد و هدفی بلندپروازانه اما قابل دستیابی بگذارید. ارزشها، مرزها و موارد غیرقابل مذاکره خود را بشناسید و آگاه باشید طرف مقابل ممکن است ارزشهای متفاوتی داشته باشد.
بهترین جایگزین برای توافق مذاکرهشده (BATNA)
پیش از آغاز مذاکره، شرایط و محدودیتهای کلیدی را درک کنید. اگر اختلافها حل نشد، باید به سراغ BATNA بروید؛ یعنی مسیری که در صورت پیش نرفتن مذاکره طبق خواسته شما در پیش میگیرید. این مفهوم در اصول مذاکره حرفهای نیز بهصورت کاربردی توضیح داده شده است.
تدوین استراتژی
طراحی استراتژی کارآمد بخش حیاتی آمادگی است. نتیجه مطلوب، اولویتها، اهداف طرف مقابل و اهرمها یا گزینههای جایگزین را در نظر بگیرید و موارد زیر را مشخص کنید:
انگیزه شما
انگیزهی شما از پیگیری این مذاکره چیست؟
انگیزه طرف مقابل
طرف مقابل چرا با شما وارد تعامل میشود؟
خلق ارزش
چگونه میتوانید برای طرف مقابل ارزش خلق کنید؟
یک استراتژی سنجیده کمک میکند تمرکز خود را حفظ کنید و تصمیمات تاکتیکی بگیرید. مذاکره غیرقابل پیشبینی است؛ آماده باشید اما انعطاف هم داشته باشید. بهترین و بدترین نتایج و واکنش مناسب به هر کدام را از قبل فکر کنید و روی مهارتهایی مانند هوش هیجانی کار کنید.
خطاهای رایج مذاکره
برخی اشتباهات میتوانند به اعتبار شما لطمه بزنند یا باعث رد پیشنهاد شوند. مثلا فراموش کردن دست دادن در ابتدای گفتگو میتواند شانس موفقیت را کم کند. خطای رایج دیگر، اجازه دادن به استرس برای تأثیرگذاری بر رفتار است. اضطراب طبیعی است؛ آن را به هیجان مفید تبدیل کنید و از احساسات به نفع خود بهره ببرید.
- ۰۱. نداشتن ذهن بازبه سخنان طرف مقابل گوش دهید؛ ممکن است به توافقی سودمند برسید که پیشتر به آن فکر نکرده بودید.
- ۰۲. مذاکره علیه خودبا پایینترین پیشنهاد قابلقبول شروع نکنید. با اعتمادبهنفس و قاطعیت برای آنچه میخواهید مذاکره کنید.
- ۰۳. برخورد تهاجمی یا سرزنشگرانهاعتمادبهنفس مهم است، اما گستاخی مذاکره را شکست میدهد. مؤدب باشید و در صورت کلافگی مکث کنید.
- ۰۴. تسلیم فوری در برابر اولتیماتومهااگر با ضربالاجل قاطع روبهرو شدید، فورا میز را ترک نکنید؛ ادامه گفتگو ممکن است سوءتفاهم را برطرف کند.
مهمتر از همه، هرگز اصول اخلاقی و درستکاری خود را فدا نکنید. پرهیز از این اشتباهات برای تبدیل شدن به یک مذاکرهکننده خوب حیاتی است.
تمرین برای تقویت مذاکره حرفهای
هدف از تمرین آن است که فرد بتواند در زمان مناسب، فعالیتهای لازم برای اجرای یک مهارت مذاکرهای را نشان دهد. با تجزیه مهارتها به اجزا، افراد میآموزند رفتارها را بازسازی کنند. یکی از این تمرینها روش «مهارتهای خُرد» است که با آموزش هدایتشده، ایفای نقش و تکرار، شکاف میان دانستن و عمل کردن را پر میکند.
برای گفتوگوی موثر به سه مهارت خُرد در گوشدادن فعال نیاز دارید: پرسوجوی صادقانه، بازگویی منطق یا معنای سخنان طرف مقابل (پارافریز) و ابراز همدلی با احساسات او. این مهارتها کمک میکنند طرف مقابل واقعا احساس کند شنیده و درک شده است؛ چون اگر میخواهید کسی به حرف شما گوش دهد، او نیز باید احساس کند شنیده میشود.
طراحی تمرین برای تقویت مذاکره موفق
این سناریوی ساده و دوطرفه مهارتهای موردنیاز را پرورش میدهد. در مرحله اول، یک نفر نقش «گوینده» و دیگری نقش «شنونده» را دارد. گوینده مکالمهای چالشبرانگیز را آغاز میکند و شنونده با راهنمایی مربی یکی از سه مهارت جزئی گوشدادن فعال را به کار میگیرد. با تکرار، شنونده باید هر سه مهارت را اجرا کند و تفاوتشان را بفهمد.
در مرحله دوم، شنونده تلاش میکند با ترکیب این مهارتها درک خود را نشان دهد، بدون آنکه دیدگاه شخصیاش را آشکار کند. به گوینده و مربی یک ابزار فرضی (مثل زنگ هشدار) داده میشود تا هرگاه شنونده ناخواسته دیدگاه خود را بروز داد هشدار دهند. مغز شنونده سریع یاد میگیرد از فعال شدن زنگ جلوگیری کند و تشخیص دهد چه زمانی گوشدادن به جهتدهی بحث تبدیل شده است.
تکرار، مسیر شکلگیری عادت: با تمرینهای تکرارشونده که مسیرهای عصبی را تقویت میکنند، احتمال تکرار این رفتارها در شرایط پرفشار بیشتر میشود؛ چون مغز مسیرهایی را ترجیح میدهد که بارها طی شدهاند. تمرین مستمر ← تقویت عادت ← واکنش آشناتر در فشار.
مسیر یادگیری و دوره مرتبط با مذاکره
مذاکره مهارتی حیاتی در کسبوکار است و در نهایی کردن معاملات، به حداکثر رساندن ارزش توافقها و حل اختلافها پیش از تبدیل شدن به مناقشه نقش کلیدی دارد. با شرکت در دوره مذاکره حرفهای میتوانید بینشی عمیق نسبت به پویاییهای مذاکره و شیوههای مذاکرهکنندگان موفق بهدست آورید و ابزارهای عملی برای بهبود مستمر مهارت خود بسازید. مطالعه مذاکره قدرتمند نیز میتواند مکمل خوبی برای تمرینهای این مقاله باشد.
میخواهید مهارت مذاکره را ساختاریافته یاد بگیرید؟
مشاهده دوره مذاکره حرفهایسوالات متداول
مذاکرهکننده حرفهای چه تفاوتی با یک مذاکرهکننده معمولی دارد؟
مذاکرهکننده حرفهای فردی است که مهارتها، رفتار اخلاقی و قضاوت سنجیدهای دارد و با رفتار مودبانه و پایبندی به استانداردها و انگیزههای مرتبط، به هدف خود دست پیدا میکند. مذاکرهکننده حرفهای با شایستگی، دوراندیشی و تعهد به کار، نسبت به مذاکرهکننده معمولی برتری مییابد.
مهمترین ویژگیهای رفتاری یک مذاکرهکننده موفق چیست؟
ویژگیهای رفتاری یک مذاکرهکننده موفق شامل انگیزه، اعتمادبهنفس، اجتماعی بودن، هوش هیجانی، مسئولیتپذیری، اشتیاق، موفقیتگرایی و توجه به جزئیات است. این ویژگیها با توانایی گوش دادن، ارزیابی دقیق فرصتها و مدیریت موفق فرآیند کسبوکار تا مرحله نهایی کردن قرارداد همراه است.
چگونه میتوان در مذاکره قاطع بود و در عین حال به نظرات طرف مقابل احترام گذاشت؟
قاطعیت به معنای بیان دیدگاه خود به شیوهای شفاف و صریح است، بهطوری که همزمان به دیگران نیز احترام گذاشته شود. هدف از رفتار قاطعانه، دفاع از حقوق خود به گونهای است که حقوق دیگران نقض نشود.
آیا مهارت مذاکره ذاتی است یا میتوان آن را با تمرین و آموزش یاد گرفت؟
بهطور کلی، یک مهارت نه اکتسابی است نه ذاتی. مهارت مذاکره را میتوان به مراحل مشخص تجزیه کرد که برای بهبود آن نیاز به تمرین است. با شرکت در دوره مذاکره حرفهای میتوان این مهارت را تقویت کرد.
شرکت در دوره مذاکره حرفهای چه تاثیری بر موفقیت در مذاکرات کاری دارد؟
شرکت در دوره مذاکره حرفهای میتواند به آمادگی شغلی کمک کند و در حوزه کسبوکار بینالمللی، مهارتهای حل مسئله، کار تیمی و قابلیت استخدامشدن را تقویت کند.